Skip to main content

Posts

рдмिрд╣ाрд░ рдоें 01 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2026 рд╕े рд▓ाрдЧू рди्рдпूрдирддрдо рдХी рдЕрдж्рдпрддрди рджрд░ (Recent Minimum Wage in Bihar)

рди्рдпूрдирддрдо рдордЬрджूрд░ी (Minimum Wages) рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдПрдХ рдмुрдиिрдпाрджी рдХाрдиूрдиी рд╕ाрдзрди рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рд╢्рд░рдоिрдХ рдХो рдЙрд╕рдХे рд╢्рд░рдо рдХे рдмрджрд▓े рдЗрддрдиी рдкाрд░िрд╢्рд░рдоिрдХ рд░ाрд╢ि рдЕрд╡рд╢्рдп рдоिрд▓े рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рдХрд░ рд╕рдХे। рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╕рднी рдиिрдпोрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рди्рдпूрдирддрдо рдордЬрджूрд░ी рдХी рджрд░ рдХो рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै— рд╢्рд░рдоिрдХों рдХा рд╢ोрд╖рдг рд░ोрдХрдиा , рд╢्рд░рдо рдХे рдмрджрд▓े рдЙрдЪिрдд рдк्рд░рддिрдлрд▓ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा, рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдПрд╡ं рдХрдордЬोрд░ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╢्рд░рдоिрдХों рдХो рдХाрдиूрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рджेрдиा, рдорд╣ँрдЧाрдИ рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдордЬрджूрд░ी рдоें рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдиा। рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХाрдордЧाрд░ों (рдХृрд╖ि рдХाрдордЧाрд░ рдХो рдЫोреЬрдХрд░) рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЧू рди्рдпूрдирддрдо рдордЬрджूрд░ी рдХी рджрд░ें- рдШрд░ेрд▓ू рдиिрдпोрдЬрдиों рдоें рдПрдХ рдШंрдЯा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдордЬрджूрд░ी, рджैрдиिрдХ рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рди्рдпूрдирддрдо рдордЬрджूрд░ी рдХो 8 рд╕े рднाрдЧ рджेрдХрд░ рдиिрдХाрд▓ी рдЬाрдПрдЧी। рддрдеा  рдоाрд╕िрдХ рдордЬрджूрд░ी рдХी рдЧрдгрдиा рджैрдиिрдХ рджрд░ × 26 рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХी рдЬाрдПрдЧी। рди्рдпूрдирддрдо рдордЬрджूрд░ी рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рдХौрд╢рд▓ рд╕्рддрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै: рдЕрдХुрд╢рд▓ (Unskilled), рдЕрд░्рдз-рдХुрд╢рд▓ (Semi-Skilled), рдХुрд╢рд▓ (Skilled) рдФрд░ рдЕрддि-рдХुрд╢рд▓ (Highly Skilled) । рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें, рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╡िрднिрди्рди рдХ...

рджेрд╢ рдоें рд╢ीрд░्рд╖ 1% рдХे рдкाрд╕ рдХुрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 40%- рдЖрдп рдЕрд╕рдоाрдирддा

  рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें ‘рд╡рд░्рд▓्рдб рдЗрдирдЗрдХ्рд╡рд▓िрдЯी рд▓ैрдм’ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рддीрд╕рд░ी ‘рд╡िрд╢्рд╡ рдЕрд╕рдоाрдирддा рд░िрдкोрд░्рдЯ 2026’ рдоें рдкुрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЖрдп, рд╕ंрдкрдд्рддि, рд▓िंрдЧ, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдмंрдЯрд╡ाрд░े рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХे рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рдЕрд╕рдоाрдирддा рд░िрдкोрд░्рдЯ 2026 рдХे рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдЖрдЬ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЖрдп рддрдеा рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХा рд╡िрддрд░рдг рд╕рдоाрди рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЖрдп рдЕрд╕рдоाрдирддा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рддीрд╡्рд░ рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рд╢ीрд░्рд╖ 10% рдЖрдмाрджी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 58% рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдиिрдЪрд▓े 50% рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдХेрд╡рд▓ 15% рдЖрдп рдЖрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЕंрддрд░ рдЗрд╕ рддрде्рдп рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХा рдмрдб़ा рднाрдЧ рд╕ीрдоिрдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рддрдХ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рднाрд░рдд рдоें рд╕ंрдкрдд्рддि рдЕрд╕рдоाрдирддा рднी рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЧрд╣рд░ी рд╣ै- рд╢ीрд░्рд╖ 1% рдХे рдкाрд╕ рдХुрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 40% рд╣ोрдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рдоिрд▓рддा рд╣ै рдХि рдЖрдп рдЕрд╕рдоाрдирддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ंрдкрдд्рддि рд╕ंрдЪрдп рднी рдХुрдЫ рд╡рд░्рдЧों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╣ै, рдЬो рджीрд░्рдШрдХाрд▓ рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा (social mobility) рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░...

рдкрджрдиाрдо рдирд╣ीं, рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдХाрд░्рдп рддрдп рдХрд░ेрдЧा “рдХाрдордЧाрд░” рдХी рдкрд╣рдЪाрди

рдкрджрдиाрдо рдирд╣ीं, рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдХाрд░्рдп рддрдп рдХрд░ेрдЧा “рдХाрдордЧाрд░” рдХी рдкрд╣рдЪाрди — рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп (Srinibas Goradia рдмрдиाрдо Arvind Kumar Sahu, 2025) рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдлैрд╕рд▓े рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХो Industrial Disputes Act, 1947 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд “рдХाрдордЧाрд░” рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा рдпा рдирд╣ीं, рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдЙрд╕рдХे рдкрджрдиाрдо (Designation) рд╕े рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдФрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░्рдп (Actual / Dominant Duties) рд╕े рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп Srinibas Goradia рдмрдиाрдо Arvind Kumar Sahu рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдоाрдорд▓े рдоें рджिрдпा рдЧрдпा, рдЬो рд╢्рд░рдо рдХाрдиूрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рджूрд░рдЧाрдоी рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдпрд╣ рдеी рдХि рдЕрдкीрд▓рдХрд░्рддा рд╢्рд░ी Srinibas Goradia рдПрдХ рд╣ोрдЯрд▓ рдоें рдХैрд╢िрдпрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд╕ेрд╡ा рджी, рдХिंрддु рдмाрдж рдоें рдЙрдирдХा рд╡ेрддрди рдмंрдж рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдирдХी рд╕ेрд╡ाрдПं рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджी рдЧрдИं। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢्рд░рдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рд╡िрд╡ाрдж рдЙрдаाрдпा рдХि рдЙрдирдХी рд╕ेрд╡ा рдЕрд╡ैрдз рд░ूрдк рд╕े рд╕рдоाрдк्рдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै рдФрд░ рд╡े Industrial Disputes Act рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд “рдХाрдордЧाрд░” рд╣ैं। рд╢्рд░рдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдоाрдиा рдХि рд╣ोрдЯрд▓ рдПрдХ “рдЙрдж्рдпोрдЧ” рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкीрд▓рдХрд░्рддा рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдп...

рд╢्рд░рдо рд╢рдХ्рддि рдиीрддि, 2025- рднाрд░рдд рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢्рд░рдо рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдиीрддि

  рд╢्рд░рдо рд╢рдХ्рддि рдиीрддि, 2025- рднाрд░рдд рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢्рд░рдо рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдиीрддि   рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╢्рд░рдо рд╢рдХ्рддि рдиीрддि , 2025 рдХा рдк्рд░ाрд░ूрдк рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рдпेрд╢्рдп рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рд▓िрдП рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢्рд░рдо рд╕ंрдЧрдарди рдХे Descent Work Agenda рдХो рдкाрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡िрдХрд╕िрдд рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХो рдкूрд░्рдг рдХрд░рдиा рд╣ै । рдЖрдЗрдпे рдЬाрдирддे рд╣ै рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдмाрддों рдХो-   1. рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा ( Introduction) ├Ш “ рд╢्рд░рдо рд╢рдХ्рддि рдиीрддि 2025” рднाрд░рдд рдХे рд╢्рд░рдо рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рдордЧ्рд░ рджृрд╖्рдЯि рдХोрдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। ├Ш рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдПрдХ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢्рд░рдо рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдиा рд╣ै рдЬो рд╣рд░ рд╢्рд░рдоिрдХ рдХी рдЧрд░िрдоा рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЙрдд्рдкाрджрдХрддा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे। ├Ш рдпрд╣ рдиीрддि “рд╢्рд░рдо рдзрд░्рдо” рдЕрд░्рдеाрдд рдХाрд░्рдп рдХे рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдп рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। ├Ш рдбिрдЬिрдЯрд▓ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЧिрдЧ/рдк्рд▓ेрдЯрдл़ॉрд░्рдо рдХाрд░्рдп рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рдиीрддि рдмрдиाрдИ рдЧрдИ рд╣ै। ├Ш рдиीрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢्рд░рдо рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдЕрдм “ Employment Facilitator” рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдПрдЧा। ├Ш рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХрд░िрдпрд░ рд╕ेрд╡ा ( NCS) рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рд▓िрдП рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдвांрдЪे ( Digital Public Infrastructure - DPI) рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рдЗрд╕ рдиीрддि рдоें рд░рдЦा...

Bihar’s New Minimum Wages – Effective from 1st October 2025

  The Government of Bihar has recently increased the minimum wage rates. As we know, minimum wage is the wage below which no worker can be paid. Along with this, the Bihar Government has classified workers into four categories: unskilled, semi-skilled, skilled, and highly skilled. India has remained a developing and labour-intensive country. A considerable proportion of its workforce is engaged in the unorganised sector. It is estimated that nearly 90% of workers are employed in this unorganised segment. To protect the rights of such workers and to ensure them a minimum standard of living, the Minimum Wages Act, 1948, was enacted. The objective of this Act is to ensure that no worker is paid less than the minimum wages fixed for the work he perform. The necessity of this legislation arose due to several socio-economic reasons, such as preventing exploitation of labour, ensuring humane living conditions, reducing economic inequality, increasing productivity and efficiency, reducing...